Θεοφάνια: Αποχαιρετάμε τους Καλικάντζαρους με Θαλασσινά

Θεοφάνια: Τα έθιμα στο τραπέζι – Όταν η παράδοση… βουτάει στη θάλασσα

Τα Θεοφάνια, η μεγάλη γιορτή του αγιασμού των υδάτων, σηματοδοτούν το επίσημο φινάλε των γιορτών. Είναι η μέρα που τα νερά αγιάζονται, οι καλικάντζαροι μαζεύουν τα πράγματά τους (επιτέλους!) και η παράδοση περνά… από το τραπέζι.

Στη λαϊκή μας παράδοση, το νερό έχει καθαρτική δύναμη. Γι’ αυτό και ό,τι προέρχεται από τη θάλασσα αποκτά ξεχωριστή σημασία τη μέρα αυτή. Το ψάρι γίνεται πρωταγωνιστής, όχι μόνο επειδή «ταιριάζει» με τη γιορτή, αλλά και γιατί συμβολίζει την απλότητα, την εγκράτεια και –ας το πούμε– μια μικρή αποτοξίνωση μετά τα μελομακάρονα και τα γεμιστά τραπέζια των προηγούμενων ημερών.

Το κρέας μένει εκτός με ευγένεια. Όχι επειδή τα Θεοφάνια είναι μέρα αυστηρής νηστείας, αλλά επειδή το έθιμο θέλει τη μέρα «καθαρή» – σαν τα αγιασμένα νερά. Έτσι, τα τραπέζια γεμίζουν με ψάρια ψητά ή τηγανητά, θαλασσινά, όσπρια και απλές γεύσεις, ενώ το λεμόνι και το λάδι κάνουν υπερωρίες.

Σε πολλά μέρη της Ελλάδας, παλιότερα, πίστευαν ότι το φαγητό των Θεοφανίων έπρεπε να είναι λιτό για να πάει καλά η χρονιά. Λίγο ψάρι, λίγο ψωμί, λίγο κρασί – και πολύς σεβασμός στην ημέρα. Και κάπως έτσι, ανάμεσα σε σταυρούς που βουτούν στα παγωμένα νερά και κατσαρόλες που αχνίζουν, η παράδοση μας θυμίζει πως η γιορτή δεν θέλει υπερβολές. Θέλει απλότητα, θάλασσα… και καλή όρεξη.