ΕΝ ΛΕΥΚΩ - enlefko

Το Φθινόπωρο είναι μια εποχή με ιδιαίτερο λαογραφικό, αλλά και λογοτεχνικό ενδιαφέρον. Στα Δωδεκάνησα ο ερχομός του φθινοπώρου έχει μια διαφορετικότητα, αφού σηματοδοτεί, μαζί με το άνοιγμα των σχολείων και τη λήξη της τουριστικής περιόδου, με τους επιχειρηματίες να κάνουν τον απολογισμό τους, να ετοιμάζουν τα σχέδιά τους για την επόμενη περίοδο και βέβαια να ξεκουράζονται από την ένταση της θερινής περιόδου. Στο βιβλίο της αείμνηστης φιλολόγου, Λούλας Γιαννακάκου-Παπαμανώλη: Παροιμίες του ροδίτικου λαού [Αθήνα, 1993-Δημόσια Βιβλιοθήκη Ρόδου,] συναντούμε μερικές παροιμίες, σχετικές με την εποχή αυτή: - Το Σεπτέμβρη θέσε νάβρεις . Φύλαξε εισοδήματα τον Σεπτέμβριο, δηλαδή την εποχή της συγκομιδής για να τα βρης, όταν σου χρειάζονται η σπείρε την κατάλληλη εποχή για να έχεις εισόδημα. Από το βιβλίο του καθηγητή Δημητρίου Σ. Λουκάτου: Εισαγωγή στην ελληνική λαογραφία [Αθήνα, 1977-Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης], πληροφορούμαστε ότι: .."Ο Σεπτέμβριος είναι ο πρώτος μήνας του...

Παρ’ όλο που υποτίθεται ότι με τον Σεπτέμβριο αρχίζει το φθινόπωρο, κάθε χρόνο σε όλη τη διάρκεια αυτού του μήνα το καλοκαίρι καλά κρατεί  Επίσημα το Φθινόπωρο ξεκινάει στο τελευταίο δεκαήμερο του Σεπτεμβρίου, με την άφιξη του Ήλιου στο φθινοπωρινό ισημερινό σημείο της τροχιάς του, στις 22 του μήνα. Ο Σεπτέμβριος, έχει κι άλλες ονομασίες, όπως «Σταυριάτης» ή «Σταυρίτης», λόγω της μεγάλης γιορτής της Υψώσεως του Τιμίου Σταυρού στις 14 του μήνα. Κυρίως, όμως, ο Σεπτέμβριος είναι γνωστός με την ονομασία «Τρυγομηνάς» ή «Τρυγητής».

Καθαρά Δευτέρα σήμερα και τη λέμε έτσι γιατί από αυτή τη μέρα σταματά η κατανάλωση κάθε αρτύσιμου φαγητού και αρχίζει η "κάθαρση" σωματικά και ψυχικά, με την νηστεία των 40 ημερών που ονομάζουμε Σαρακοστή. Όταν κάποιος ξεκινά για ένα ταξίδι, πρέπει να ξέρει πού πηγαίνει. Το ίδιο ισχύει και με τη Σαρακοστή. Η Σαρακοστή είναι ένα πνευματικό ταξίδι και προορισμός του είναι το Πάσχα, "η εορτή των εορτών" και η "πανήγυρι των πανηγύρεων".   Ενα έθιμο που έχει σχεδόν χαθεί στις μέρες μας είναι της "Κυρά Σαρακοστής". Την χρησιμοποιούσαν σαν ένα ιδιόμορφο ημερολόγιο για να μετράνε τις εβδομάδες της νηστείας (Σαρακοστής). Η κυρά Σαρακοστή στις περισσότερες περιοχές ήταν μια χάρτινη ζωγραφιά. Απεικόνιζε μια γυναίκα με σταυρωμένα χέρια, λόγω προσευχής, χωρίς στόμα, λόγω νηστείας, και με εφτά πόδια που αναπαριστούσαν τις επτά εβδομάδες τη ς Μεγάλης Σαρακοστής. Κάθε Σάββατο έκοβαν ένα πόδι και έτσι ήξεραν πόσες βδομάδες νηστείας απέμεναν μέχρ...

Μάρτης, γδάρτης, παλουκοκαύτης και... δίγαμος.  Τον λέγανε Δίγαμο γιατί ο Μάρτης έχει δύο γυναίκες, τη μία πολύ όμορφη και φτωχή, την άλλη πολύ άσχημη και πολύ πλούσια.  Ο Μάρτης κοιμάται στη μέση. Όταν γυρίζει από την άσχημη, κατσουφιάζει, μαυρίζει και σκοτιδιάζει όλος ο κόσμος, γι' αυτό παλουκοκαύτης. Όταν γυρίζει από την όμορφη, γελάει, χαίρεται και λάμπει όλος ο κόσμος.