ΑΙ, παραπληροφόρηση και επιπτώσεις στη Δημοκρατία και την Κοινωνία

Παρακολούθησα χθες μία εξαιρετικά ενδιαφέρουσα διάλεξη με θέμα την Τεχνητή Νοημοσύνη (Artificial Intelligence – AI), την παραπληροφόρηση και τις επιπτώσεις τους στη Δημοκρατία, την κοινωνία και την καθημερινότητά μας. Διοργανωτές η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου και το Πανεπιστήμιο Αιγαίου (ΚΕΔΙΒΙΜ), ανοίγοντας τον διάλογο γύρω από ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα της σύγχρονης εποχής.

Η ομιλία πραγματοποιήθηκε στο Νεστορίδειο Μέλαθρο (Νέα Πτέρυγα), με ελεύθερη είσοδο για το κοινό με κεντρικό ομιλητή  τον Δρ. Κώστα Τσολακίδη, ομότιμο καθηγητή του Πανεπιστημίου Αιγαίου, ο οποίος ανέπτυξε τον ρόλο της Τεχνητής Νοημοσύνης στη διαμόρφωση της σύγχρονης πληροφορίας, εστιάζοντας παράλληλα στους κινδύνους της παραπληροφόρησης και στις συνέπειές της για τη δημοκρατική λειτουργία και τον δημόσιο διάλογο. Μία πραγματικά επίκαιρη και ουσιαστική συζήτηση που έδωσε τροφή για σκέψη.

Η εσπερίδα ξεκίνησε από το τι πραγματικά είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη, ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της και γιατί τα τελευταία χρόνια βρίσκεται στο επίκεντρο του παγκόσμιου ενδιαφέροντος. Ο κ. Τσολακίδης ανέδειξε τις τεράστιες δυνατότητες που προσφέρει η Τεχνητή Νοημοσύνη σε τομείς όπως η έρευνα, η εκπαίδευση, η υγεία, η βιομηχανία, το εμπόριο, η ρομποτική, η ενέργεια και η προστασία του περιβάλλοντος.

Ταυτόχρονα όμως παρουσίασε και τις σοβαρές προκλήσεις που συνοδεύουν την εξέλιξή της: η απειλή απώλειας θέσεων εργασίας, η ενεργειακή επιβάρυνση, η μεροληψία των αλγορίθμων, η εξάρτηση του ανθρώπου από τα ψηφιακά συστήματα, αλλά και η δυνατότητα εξαπάτησης και παραπλάνησης μέσω της τεχνολογίας.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο κ. καθηγητής στο φαινόμενο των ψευδών ειδήσεων και της παραπληροφόρησης, στους λόγους για τους οποίους οι άνθρωποι πιστεύουν ή διαδίδουν ψευδείς πληροφορίες, αλλά και στον κίνδυνο που δημιουργείται για τη Δημοκρατία. Συζητήθηκαν θέματα όπως η χειραγώγηση της κοινής γνώμης και των εκλογών, η πόλωση της κοινωνίας, η υπονόμευση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς και η πίεση που δέχεται η δημοσιογραφία στην εποχή των social media και των influencers.

Τον συντονισμό της συζήτησης διαχειρίστηκε άψογα η δημοσιογράφος Ρένα Παυλάκη, η οποία αφού καλωσόρισε το κοινό, τόνισε ότι ζούμε σε μια εποχή όπου η τεχνητή νοημοσύνη γράφει κείμενα, δημιουργεί εικόνες, μιμείται ανθρώπινες φωνές, συνθέτει μουσική, παράγει βίντεο και επεξεργάζεται πληροφορίες με ταχύτητες που μέχρι πρόσφατα θεωρούσαμε αδιανόητες. Και μαζί με τον θαυμασμό για αυτήν την τεχνολογική έκρηξη, γεννιούνται και ερωτήματα. Πολλά ερωτήματα, έθεσε η κ. Παυλάκη:.

"Θα μας βοηθήσει η AI να κάνουμε καλύτερη την καθημερινότητά μας ή θα αντικαταστήσει ανθρώπους και επαγγέλματα; Θα λειτουργήσει ως εργαλείο γνώσης ή ως μηχανισμός χειραγώγησης; Πώς μπορούμε να γνωρίζουμε πλέον αν μια εικόνα, ένα βίντεο ή μια φωνή είναι αληθινά; Πόσο ασφαλείς είναι οι προσωπικές μας πληροφορίες; Ποιος ελέγχει τα δεδομένα, τους αλγόριθμους και τελικά την ίδια τη ροή της πληροφορίας; Και ίσως το πιο κρίσιμο ερώτημα από όλα: Τι συμβαίνει σε μια κοινωνία όταν αρχίζει να αμφισβητεί όχι απλώς τις απόψεις, αλλά την ίδια την πραγματικότητα;

Χειμαρρώδης η κ. Παυλάκη αναφέρθηκε και στο ζήτημα της πολιτικής χειραγώγησης. 

"Για πρώτη φορά στην ιστορία -είπε- η τεχνολογία δίνει τη δυνατότητα όχι μόνο μαζικής διάδοσης πληροφοριών, αλλά και μαζικής κατασκευής συναισθημάτων, εντυπώσεων και αφηγημάτων, προσαρμοσμένων μάλιστα σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες ή ακόμη και σε κάθε πολίτη ξεχωριστά. Από τα fake videos και τις ψεύτικες φωνές μέχρι τους αλγορίθμους που επιλέγουν τι θα δούμε, τι θα φοβηθούμε και τελικά τι θα πιστέψουμε, η AI ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο επιρροής πάνω στην κοινή γνώμη. Και το ερώτημα που ανακύπτει είναι εξαιρετικά σοβαρό: μπορεί μια δημοκρατία να παραμείνει πραγματικά ελεύθερη όταν η ίδια η αντίληψη της πραγματικότητας μπορεί να κατασκευάζεται;

Από την άλλη πλευρά, θα ήταν ίσως άδικο —και επιφανειακό— να αντιμετωπίζουμε την τεχνητή νοημοσύνη μόνο ως απειλή. Η ίδια τεχνολογία που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για παραπληροφόρηση, μπορεί να συμβάλει στην επιστήμη, στην ιατρική, στην εκπαίδευση, στην έρευνα, στην προσβασιμότητα, στην ίδια την πρόοδο του ανθρώπου.

Ίσως λοιπόν το πραγματικό ερώτημα να μην είναι αν η τεχνητή νοημοσύνη είναι «καλή» ή «κακή». Ίσως το πραγματικό ερώτημα να είναι αν οι κοινωνίες, οι θεσμοί και τελικά οι ίδιοι οι άνθρωποι διαθέτουν την ωριμότητα, τη σοφία και τα αντανακλαστικά να διαχειριστούν υπεύθυνα τη δύναμη που αποκτούν", κατέληξε την εισήγηση της η Ρένα Παυλάκη.

Μέσα σε έναν κόσμο όπου η τεχνολογία εξελίσσεται με πρωτοφανείς ρυθμούς, έγινε ξεκάθαρο ότι η γνώση, η κριτική σκέψη, η σωστή ενημέρωση και η προσωπική ευθύνη αποτελούν πλέον βασικά «όπλα» του σύγχρονου πολίτη.

Την εκδήλωση οργάνωσε η Δρ. Δέσποινα Χατζηδιάκου, Επιστημονική Συνεργάτρια Aegean Skills, Χορηγός επικοινωνίας ήταν ο Real Voice 99,5 και η βραδιά έκλεισε μουσικά  με τη Μεμνουνέ Κιαζίμ στο πιάνο, η οποία προσέδωσε έναν ιδιαίτερο πολιτιστικό τόνο στην εσπερίδα.