Ναυμαχία Τενέδου: Το τέχνασμα του Κανάρη και η παραπλάνηση

Ο Κωνσταντίνος Κανάρης και ο Γεώργιος Βρατσάνος (ή ο Φίλιππος Αντωνίου) δεν επιτέθηκαν απλώς. Ύψωσαν την οθωμανική σημαία στα πυρπολικά τους και τα πληρώματα φόρεσαν τουρκικές ενδυμασίες.

• Το θέατρο: Δύο άλλα ψαριανά πλοία άρχισαν να τα καταδιώκουν εικονικά, ρίχνοντας άσφαιρα πυρά. Οι Οθωμανοί, βλέποντας τη σκηνή από το αγκυροβόλιο της Τενέδου, πίστεψαν ότι επρόκειτο για δικά τους πλοία που διέφευγαν από τους Έλληνες και τους άνοιξαν χώρο να περάσουν ανενόχλητοι.

Το Χρονικό της Επίθεσης και ο Πανικός
• Ο Στόχος: Ο Κανάρης έβαλε στόχο την οθωμανική υποναυαρχίδα (ένα τεράστιο δίκροτο με 84 κανόνια), καθώς η κύρια ναυαρχίδα είχε ήδη καταφέρει να καταφύγει στα Στενά του Ελλησπόντου.
• Η Ανατίναξη: Μέσα σε λίγα λεπτά από την προσκόλληση του πυρπολικού, η υποναυαρχίδα τυλίχθηκε στις φλόγες και ανατινάχθηκε, παρασύροντας στον θάνατο εκατοντάδες ναύτες και τον διοικητή Καρά Μεχμέτ Πασά.
• Το «Φίλιο» Σφάλμα: Ο πανικός ήταν τόσο μεγάλος που το οθωμανικό φρούριο της Τενέδου άρχισε να κανονιοβολεί στα τυφλά μέσα στο σκοτάδι, χτυπώντας τελικά τα δικά του πλοία που προσπαθούσαν να διαφύγουν.

Πολιτική & Στρατηγική Σημασία
• Το Ασύμμετρο Όπλο: Το πυρπολικό λειτούργησε ως το «high-tech» ασύμμετρο όπλο της εποχής. Οι Έλληνες δεν είχαν βαριά πολεμικά πλοία (χρησιμοποιούσαν μετατρεπόμενα εμπορικά), οπότε η ψυχολογική τρομοκρατία του πυρπολικού εξισορροπούσε την οθωμανική υπεροπλία.

Η Εκδίκηση για τη Χίο

Η Τένεδος ήταν το τελειωτικό χτύπημα. Μετά την πυρπόληση της ναυαρχίδας στη Χίο τον Ιούνιο του ίδιου έτους, η καταστροφή της υποναυαρχίδας στην Τένεδο ανάγκασε τον οθωμανικό στόλο να κλειστεί οριστικά μέσα στα Στενά των Δαρδανελίων, αφήνοντας το Αιγαίο υπό ελληνικό έλεγχο για το υπόλοιπο του έτους.

Τένεδος: Ιστορία & Στρατηγική θέση
Σήμερα, οι περισσότεροι Έλληνες γνωρίζουν την Τένεδο (μαζί με την Ίμβρο) κυρίως από τις πολιτικές εξελίξεις του 20ού αιώνα και τη Συνθήκη της Λωζάνης, αγνοώντας την αρχαία ελληνική της ιστορία αλλά και τη στρατηγική της θέση.

Τένεδος: (Το Κλειδί των Στενών)
• Η Θέση: Είναι ένα μικρό νησί στο βορειοανατολικό Αιγαίο, μόλις 12 ναυτικά μίλια (περίπου 22 χιλιόμετρα) νότια από την είσοδο των Δαρδανελίων (Ελλήσποντος) και πολύ κοντά στις ακτές της Τροίας.
• Η Στρατηγική Αξία: Λόγω της θέσης της, η Τένεδος ήταν ο «πορτιέρης» της Κωνσταντινούπολης. Όποιος έλεγχε την Τένεδο, έλεγχε όλη την κίνηση των πλοίων από το Αιγαίο προς τη Μαύρη Θάλασσα. Γι' αυτό και ο οθωμανικός στόλος την είχε ως ορμητήριο και καταφύγιο.

Γιατί στην Τένεδο;
Για να καταλάβουμε το μέγεθος του κατορθώματος, πρέπει να δούμε πού έγινε. Η Τένεδος (σήμερα Bozcaada) βρίσκεται μια ανάσα από τα Δαρδανέλια. Δεν ήταν ένα τυχαίο σημείο στο Αιγαίο, αλλά η "πίσω πόρτα" του Σουλτάνου. Το γεγονός ότι ο Κανάρης κατάφερε να μπει στο οχυρωμένο αγκυροβόλιο του οθωμανικού στόλου, ακριβώς κάτω από τα μάτια της αυτοκρατορίας, έστειλε ένα ξεκάθαρο μήνυμα: Κανένα λιμάνι δεν ήταν πλέον ασφαλές για τους Οθωμανούς

Αριστερά: Αργυρό τετράδραχμο, γύρω στα 100-70 π.Χ. με το δαφνοστεφανωμένα κεφάλια του Δία και της Ήρας το ένα. Διπλός πέλεκυς ΤΕΝΕΔΙΩΝ, το άλλο.

Από τον Όμηρο στη Συνθήκη της Λωζάνης
Το νησί κατοικήθηκε από Αιολείς της Λέσβου στην αρχαιότητα. Είναι πασίγνωστο από την Ιλιάδα: εκεί κρύφτηκε ο στόλος των Αχαιών για να νομίζουν οι Τρώες ότι έφυγαν, αφήνοντας πίσω τον Δούρειο Ίππο.

(Όπως οι Αχαιοί κρύφτηκαν στην Τένεδο με ένα τέχνασμα, έτσι και ο Κανάρης χρησιμοποίησε ένα τέχνασμα στην Τένεδο 3.000 χρόνια μετά!).

• Αν και το νησί απελευθερώθηκε από τον ελληνικό στόλο (ναύαρχος Κουντουριώτης) κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους το 1912, παραχωρήθηκε στην Τουρκία το 1923 με τη Συνθήκη της Λωζάνης (σήμερα ονομάζεται Bozcaada). Μολονότι προβλεπόταν ειδικό καθεστώς αυτοδιοίκησης για τον ελληνικό πληθυσμό, αυτό δεν τηρήθηκε, με αποτέλεσμα σήμερα η ελληνική κοινότητα να έχει σχεδόν εκμηδενιστεί.