Kάλυμνος, «Ή σφουγγάρι ή τομάρι»

Οι Καλύμνιοι λένε χαρακτηριστικά ότι η πέτρα και τα βράχια, αυτά που για αιώνες θεωρούσαν κατάρα, και τους ανάγκαζαν να ξενιτεύονται, τα τελευταία χρόνια μετατράπηκαν σε ευλογία. Στο βιβλίο «Ή σφουγγάρι ή τομάρι», που έγραψε η Φανερωμένη Σκυλλά - Χαλκιδιού έχει πολλά να πει για τις καλύμνικες συνήθειες και το σφουγγαράδικο παρελθόν. Από μια άλλη οπτική, αυτήν της γυναίκας:

"...Οι κόρες, μανάδες, σύζυγοι έμεναν πάντα μόνες στο νησί, ξεπροβόδιζαν τα καΐκια με άσπρα μαντίλια και μόλις χάνονταν από τα μάτια τους φορούσαν τα μαύρα, ενώ πάντα περίμεναν αγέλαστες και αμίλητες για μήνες. Ότι χτυπούσαν χαρμόσυνα τις καμπάνες όταν τους έβλεπαν να ’ρχονται. Και όταν έβλεπαν καΐκι να επιστρέφει με μεσίστια τη σημαία, ήξεραν πως κάποιος χάθηκε, πως ρίχτηκε με σακί στη θάλασσα ή θάφτηκε σε ξερονήσι. Τότε οι καμπάνες χτυπούσαν πένθιμα, οι τοίχοι βάφονταν γκρι κι εκείνες έκαναν ξόι στα ρούχα του σκασμένου...".

(Κάλυμνος Δεκαετία του '50 - Φωτογραφία, Δημήτρης Χαρισιάδης, αρχείο Μουσείου Μπενάκη).